„Efni: Tryggingar vegna krafna neytenda gagnvart eignarleigufyrirtækjum

Í kjölfar dóma Hæstaréttar frá 16. júní sl. um ólögmæti gengistryggðra lána hefur Fjármálaeftirlitið orðið við beiðni Avant hf. um að skipa félaginu bráðabirgðastjórn skv. sérstakri lagaheimild. Að gefnu því tilefni vakna spurningar um hvað verði um hugsanlegar kröfur neytenda gagnvart sérstökum eignarleigufyrirtækjum sem tengjast svonefndum bílalánasamningum á borð við þá sem Hæstiréttur hefur nú dæmt ólögmæta að hluta.

Þrenns konar kröfur virðast hugsanlegar af hálfu neytenda á hendur eignarleigufyrirtækjum í tengslum við bílalánasamninga:

1. Kröfur um endurgreiðslu ofgreidds fjár vegna þess að greitt hefur verið meira en rétt kann að vera á endanum í ljósi dóma Hæstaréttar um ólögmæti gengistryggingar.
2. Þá hafa komið fram ábendingar - bæði opinberlega í fjölmiðlum og til talsmanns neytenda o.fl. - um rangt uppgjör við skil bifreiða, sem talsmaður neytenda ræddi á sínum tíma við forsvarsmenn eignarleigufyrirtækja að höfðu samráði við Félag íslenskra bifreiðaeigenda (FÍB). Af þeim sökum kann að stofnast til endurgreiðslu- eða bótaréttar til handa neytendum.
3. Loks kann skaðabótakrafa að stofnast vegna vörslusviptingar eða annarrar fullnustugerðar sem byggð hefur verið á röngum kröfum vegna ólögmætis gengistryggingar auk þess sem vörslusviptingar voru í mörgum tilvikum framkvæmdar án þess að réttarfarsreglum væri fylgt, sbr. ábendingu á vef talsmanns neytenda 21. apríl 2010.
   
   

Í slíkum tilvikum getur verið um að ræða brot gegn réttindum og hagsmunum neytenda í skilningi b-liðar 2. mgr. laga nr. 62/2005 sem talsmanni neytenda ber að bregðast við. Reynist fyrirtæki, sem skuldari slíkra krafna gagnvart neytendum, ekki gjaldfært fer að óbreyttu um ofangreindar kröfur neytenda skv. 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Staðfest hefur verið í dag með viðtali við efnahags- og viðskiptaráðherra á fréttavefnum Pressunni að ríkið muni ekki tryggja þá lántaka sem ofgreitt hafa af gengistryggðum bílalánum ef eignarleigufyrirtæki fer í þrot. Þá er álitaefni hvort neytendur - sem misst hafa umráð bifreiða eða annarra tækja sem keypt hafa verið fyrir gengistryggð lán, jafnvel án tillits til réttarfarsreglna - geta krafist þess að fá bifreiðarnar að nýju með svonefndri innsetningargerð eða með öðrum hætti ef til þrots kemur, sbr. meginreglu 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Af því tilefni er með vísan til 2. málsliðar 1. mgr. 8. gr. laga nr. 62/2005 vinsamlegast óskað eftir upplýsingum frá félaginu um starfsábyrgðartryggingar og aðrar tryggingar félagsins, svo og tryggingar vegna stjórnarmanna, stjórnenda og starfsmanna, vegna slíkra krafna - þ.m.t. hvaða skilyrðum um bóta- eða kröfugrundvöll, fresti, gögn og fjárhæðir slíkar tryggingar eru háðar. Einnig er óskað eftir sambærilegum upplýsingum um starfsábyrgðartryggingar sjálfstætt starfandi lögmanna sem hafa komið að málum varðandi ofangreinda kröfuflokka.

Að því er varðar bóta- eða kröfugrundvöll til þess að slíkar tryggingar verði virkar skal vakin athygli á því að endurgreiðslu- og skaðabótaréttur í ofangreindum tilvikum verður yfirleitt ekki talinn háður því að sök sannist; kröfuréttur í þessum tilvikum er ekki byggður á sakarreglu skaðabótaréttar heldur 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, óskráðum reglum um endurgreiðslu ofgreidds fjár og hlutlægum bótareglum laga á sviði fullnusturéttarfars eins og bent var á af hálfu talsmanns neytenda á vef embættisins 30. desember 2009. Í öðrum tilvikum getur sakarregla verið grundvöllur skaðabótaskyldu, sbr. t.d. 27. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán.

Einnig er vinsamlegast óskað eftir upplýsingum um líklegan fjölda neytenda sem kann að eiga slíkar kröfur á hendur félaginu, sundurliðað eftir töluliðum 1-3 hér að ofan, og hugsanlegt mat á fjárhæð slíkra krafna gagnvart félaginu.

Óskað er eftir svari fyrir 10. ágúst nk.“