5. júl. 2010
Neytendur kanni hvort þeir hafa málskostnaðartryggingu
Vegna ágreinings sem fjármálafyrirtæki hafa gert um fordæmisáhrif nýlegra gengisdóma Hæstaréttar er neytendum, sem telja kröfur fyrirtækjanna hæpnar, ráðlagt að kanna hjá tryggingafélagi sínu hvort lögmannskostnaður sé greiddur af fjölskyldutryggingum þeirra.
Í mörgum tilvikum geta neytendur átt kost á því að fá endurgreiddan kostnað við lögmannsaðstoð vegna ágreinings um greiðsluskyldu eða fjárhæð kröfu - t.d. vegna gengistryggðra lánasamninga - að einhverju leyti a.m.k. frá vátryggingafélagi sínu. Talsmaður neytenda ráðleggur öllum neytendum, sem geta fallið undir fordæmisáhrif dóma Hæstaréttar í málum er varða gengistryggð lán, að kanna vátryggingaskilmála sína í þessu efni.
Gjarnan hluti heimilistrygginga
Svonefnd málskostnaðar- eða réttaraðstoðartrygging er gjarnan hluti af heimilistryggingum eða svonefndum fjölskyldupökkum. Tilvist og gildissvið slíkrar tryggingar þarf vitaskuld að kanna í hverju tilviki miðað við umsamda skilmála. Þá þarf að athuga þau skilyrði sem sett eru í tryggingaskilmálum fyrir því að trygging til greiðslu lögmannskostnaðar verði virk. Meðal slíkra skilyrða getur t.a.m. verið að vátryggður (neytandi) hafi haft málskostnaðartryggingu í tiltekinn tíma áður en ágreiningur kemur upp.
Væntanlegur listi yfir lögmenn
Að fengnum svörum vátryggingafélags hvers og eins er rétt að finna lögmann til þess að meta hvernig tryggingin verður virkjuð. Lögmaður getur svo ráðlagt hvernig látið er reyna á ágreining - t.d. hvort það er best gert í gegnum ágreining á sviði fullnusturéttarfars (t.d. lögmæti eða réttmæti fjárnáms, nauðungarsölu eða gjaldþrotaúrskurðar) eða með almennu einkamáli og þá hvort það væri með vörn eða sókn. Mun talsmaður neytenda innan tíðar birta lista yfir þann hóp lögmanna sem tilbúinn er að gæta hagsmuna neytenda í þessu efni. Lögmannafélag Íslands er að vinna að slíkum lista að beiðni embættisins.
Einnig getur reynt á forsendubrest og bótasjónarmið varðandi verðtryggð íslensk lán
Ekki er útilokað að svipað kunni að eiga við um hefðbundin verðtryggð lán í íslenskum krónum sem talsmaður neytenda hefur lengi talið að sporna ætti við. Þar kunna lagarökin - forsendubrestur, sanngirnisregla 36. gr. samningalaga og bótasjónarmið eins og talsmaður neytenda hefur rökstutt í formlegum gerðardómstillögum og víðar - að vera torsóttari en þegar um er að ræða gengistryggð lán þar sem fyrir liggja þegar skýrir dómar Hæstaréttar um ólögmæti gengistryggingar.
Vátryggingafélögin staðfesti hvort hver og einn nýtur tryggingar
Að höfðu samráði við lögfræðinga nokkurra vátryggingafélaga telur talsmaður neytenda rétt að hvetja alla neytendur sem eru með lán sem geta fallið undir fordæmisáhrif umræddra dóma Hæstaréttar frá 16. júní sl. að kanna rétt sinn til greiðslu málskostnaðar frá tryggingafélagi. Slík leiðbeining hefur þegar verið veitt ýmsum neytendum sem hafa haft samband við talsmann neytenda að undanförnu. Kom til tals um svipað leyti í fyrra að veita slíkar almennar leiðbeiningar en þá var frekar talin von um að heildstæð lausn á verðtryggðum sem gengistryggðum lánum fengist, t.d. með þeirri gerðardómstillögu sem embættið hefur lagt til allt frá hruni - og formlega bæði við stjórnvöld og við fjármálafyrirtæki.
Fjölmörg álitaefni - sum einföld úrlausnar en önnur flóknari
Meðal ágreiningsefna sem reynt gæti á miðað við málflutning fjármálafyrirtækja og jafnvel fulltrúa stjórnvalda síðan dómarnir voru kveðnir upp í Hæstarétti eru sum af þeim u.þ.b. 20 álitamálum - einföldum sem flóknum - sem greind voru af hálfu talsmanns neytenda strax í kjölfar dóma Hæstaréttar:
-
Hafa dómarnir fordæmisgildi gagnvart sambærilegum íbúðarlánum í íslenskum krónum sem bundin eru gengisviðmiðun?
-
Hafa dómarnir þýðingu fyrir annars konar lán, t.d. lán sem eru sannanlega í erlendri mynt, sambærileg lán með ólíka skilmála eða „venjuleg verðtryggð“ lán í íslenskum krónum?
-
Við hvað skal miða við uppgjör samkvæmt endurgreiðslurétti neytenda sem hafa greitt of mikið miðað við dómsforsendur – ýmist við enduruppgjör þegar (of)greiddra greiðslna í slíkum samningum eða endurupptöku heildaruppgjörs þegar (of)greiddra samninga?
-
Eru eignarleigufyrirtæki (og bankar) bótaskyldir vegna fullnustugerða (t.d. fjárnáms eða uppboðs) á grundvelli lánssamninga sem nú teljast ólögmætir samkvæmt dómum Hæstaréttar?
-
Eru kröfuhafar bótaskyldir vegna vörslusviptinga sem átt hafa sér stað án þess að réttarfarslögum hafi verið fylgt?
Þó að talsmaður neytenda telji fyrsta álitaefnið ljóslega falla undir fordæmisáhrif dóma Hæstaréttar - sbr. lögfræðiálit sem birt var á vef embættisins í síðustu viku - virðist stefna í ágreining um það af hálfu a.m.k. sumra fjármálafyrirtækja. Útilokað ætti hins vegar að vera að deila frekar um bílalán af því tagi sem Hæstiréttur hefur þegar dæmt um.
Lausnarfarvegur þó betri kostur
Hvað sem þessu líður hefur talsmaður neytenda rætt við Samtök fjármálafyrirtækja um að setja í lausnarmiðaðan farveg sem flest af þeim álitamálum sem vakna í kjölfar dóma Hæstaréttar í júní um ólögmæti gengistryggðra lánaskilmála. Með því yrði stuðlað að því að sem fæst álitaefni yrðu ágreiningsefni sem helst verði leyst með dómi. Er þá einnig litið til þess að bið eftir endanlegum dómi Hæstaréttar um hvert ágreiningsefni getur varað í hið minnsta nokkra mánuði miðað við venjubundinn málsmeðferðartíma auk þess sem miklar annir eru fyrir dyrum hjá almenna dómsstólakerfinu.
Önnur álitaefni þarf hins vegar hugsanlega að leysa fyrir dómi eftir því sem dómskerfið er í stakk búið til þess með nægilega skilvirkum hætti. Þá kemur slík trygging fyrir lögmannskostnaði til álita fyrir einstaka neytendur.
Til baka
Fréttasafn
Heimilt er að birta merki talsmanns neytenda með fréttum af vef embættisins - www.tn.is - en óskað er eftir því að þeirrar heimildar sé getið.