30. jún. 2010
Nærtækt að skilmálar gengislána haldist óbreyttir
Í sérfræðiáliti til talsmanns neytenda er rökstutt ítarlega að vaxtalög kveði ekki á um rétt til skilmálabreytinga í þágu fjármálafyrirtækja sem geti auk þess varla borið fyrir sig forsendubrest.
Í lögfræðiáliti, sem sérfræðingur í kröfurétti og fullnusturéttarfari hefur gefið talsmanni neytenda og birtist í talhorninu sl. sunnudag, svarar hann einu stærsta álitaefninu um réttaráhrif fordæma Hæstaréttar 16. júní sl. - þ.e. hvort fjármálafyrirtæki geti hækkað vexti húsnæðislána eða litið svo á að þau skuli vera verðtryggð?
Kemur eitthvað í stað ólögmætrar gengistryggingar?
Í álitinu segir í upphafi um þetta:
„Ólögmæt gengistrygging haggar ekki ein og sér ekki gildi lánasamnings, hvort sem hann er í formi skuldabréfs eður ei. Eina breytingin sem verður á efni lánasamningsins er sú að óheimilt er að láta fjárhæð lánsins taka breytingum eftir gengi erlendra gjaldmiðla, en önnur ákvæði hans gilda áfram, þ.m.t. vaxtaákvæði, gjalddagar, vanskilaúrræði o.s.frv. Breytingar á þeim skilmálum er standa eftir óhaggaðir í lánasamningum verða ekki gerðar einhliða af hálfu fjármálafyrirtækis nema lánasamningur veiti slíka heimild eða slíkt megi leiða af ákvæðum laga.
Líklegt má telja að fjármálafyrirtæki reyni að hækka vexti og/eða reikna verðbætur vegna breyttra forsenda. Í slíkum tilvikum gæti reynt á ákvæði laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og meginreglur samningaréttar.“
18. gr. á ekki við um kröfuhafa
Þá er því hafnað því að 18. gr. laga um vexti og verðtryggingu eigi við en þar segir orðrétt:
„Ef samningur um vexti eða annað endurgjald fyrir lánveitingu eða umlíðun skuldar eða dráttarvexti telst ógildur og hafi endurgjald verið greitt ber kröfuhafa að endurgreiða skuldara þá fjárhæð sem hann hefur þannig ranglega af honum haft. Við ákvörðun endurgreiðslu skal miða við vexti skv. 4. gr., eftir því sem við getur átt.“
Um þetta segir svo í álitinu:
„Umrætt lagaákvæði veitir kröfuhafa engan rétt enda fjallar það um réttarstöðu skuldarans þegar kröfuhafi hefur ranglega haft af skuldara hærri fjárhæð en honum bar réttur til. Við slíkar aðstæður fer ákvörðun um vexti af endurgreiðslukröfu skuldara samkvæmt 4. gr. laganna. Ekki verður séð að kröfuhafi geti byggt heimild sína til að breyta vöxtum og/eða verðtryggja lán með vísan til 18. gr. þar sem ekki er vikið að rétti kröfuhafans til breytinga á lánasamningi við fyrrgreindar aðstæður. Þá ber að hafa í huga að umrætt ákvæði er VII. í kafla laganna er ber heitið „Viðurlög og málsmeðferð“ sem staðfestir ennfrekar að um er að ræða ákvæði sem ætlað er að tryggja hagsmuni skuldarans vegna ólögmætra ráðstafana kröfuhafa. Einkennilegt væri ef viðurlagaákvæði fæli í sér rétt til handa hinum brotlega.
Þá hefur einnig verið vísað til 4. gr. vaxtalaga að því er varðar heimildir fjármálafyrirtækja til að endurákvarða vexti. Skilyrði þess að umræddu ákvæði verði beitt er að vaxtaprósenta sé ekki tiltekin í lánasamningi. Þegar af þeirri ástæðu verður ákvæðinu ekki beitt þar sem öll húsnæðislán, sem og bílalán, kveða nú þegar á um tilteknar vaxtagreiðslur.“
Fjármálafyrirtæki í vondri trú
Að því búnu er bent á að ólíklegt sé að dómstólar fallist á kröfur fjármálafyrirtækja um brostnar forsendur vegna yfirburðastöðu þeirra við samningsgerð og þau hafi átt að þekkja lögin og beri áhættuna af ólögmæti samningsákvæða. Eins og fram hefur komið opinberlega vissu hlutaðeigandi hagsmunasamtök af þýðingu laga um vexti og verðtryggingu í ljósi umsagnar sem þau veittu Alþingi er lögin voru sett 2001.
Í álitinu er enn fremur vísað til c-liðar 36. gr. samningalaga um að ekki skuli taka tillit til atvika er koma til eftir samningsgerð ef slíkt er neytenda í óhag þegar metið er hvort samningur er ósanngjarn.
Að lokum er komist að þeirri niðurstöðu að nærtækt sé
„að álíta að skilmálar gengistryggðra lána haldist óbreyttir þó gengistryggingin sem slík sé ólögmæt. Fjármálafyrirtæki hafa því ekki heimild til að breyta vaxtaskilmálum og/eða taka upp verðtryggingu nema lántaki samþykki slíkt eða lánasamningur kveði berum orðum á um slíkar heimildir.“
***
Sjá nánar álitið og fréttir um það á vef embættisins í gær og fyrradag.
Til baka
Fréttasafn
Heimilt er að birta merki talsmanns neytenda með fréttum af vef embættisins - www.tn.is - en óskað er eftir því að þeirrar heimildar sé getið.