21. apr. 2010

Hæstaréttardómur tilefni til endurupptöku bílalánsmála

Í kjölfar dóms Hæstaréttar í gær telur talsmaður neytenda tilefni til þess að meta hvort skilyrði séu nú til endurupptöku þegar dæmdra mála. Einnig vekur hann af þessu tilefni athygli á að ekki standist lög að svipta neytendur vörslu bifreiða án atbeina sýslumanns.

Með dómi Hæstaréttar í gær var staðfestur úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur frá liðnum mánuði um að vísa frá héraðsdómi fjárkröfu SP-fjármögnunar vegna svonefnds bílaláns þar sem krafan var vanreifuð. Talsmaður neytenda vekur athygli á því að hæstaréttardómurinn kann að gefa neytendum, sem þegar hafa orðið að þola dóm eða svonefnda stefnuáritun ef ekki var mætt til varnar í málinu, tilefni til þess að krefjast endurupptöku. Er þeim ráðlagt að meta í samráði við lögmann hvort rétt sé að krefjast endurupptöku þeirra mála innan þeirra fresta sem réttarfarslög ákveða. Mun talsmaður neytenda aðstoða við það mat ef eftir því verður leitað.

Vörslusviptingar án dóms og laga

Af þessu tilefni vekur talsmaður neytenda einnig athygli á því að ekki stenst lög um fullnusturéttarfar að eignarleigufyrirtæki svipti neytendur vörslum bifreiða án þess að sýslumaður veiti atbeina sinn að slíkri vörslusviptingu.

Hefur talsmaður neytenda undanfarið ráðfært sig við aðra lögfróða um þetta álitaefni. Telja verður í ljósi fræðilegrar umfjöllunar og lögskýringargagna - m.a. að því er varðar lög um neytendalán - að vörslusviptingar af hálfu eignarleigufyrirtækja án atbeina sýslumanns standist ekki. Er sú afstaða einkum byggð á því að í fullnusturéttarfari er talið að beina lagaheimild þurfi til svonefndrar aðfarar án undangengins dóms; enn síður ætti að vera hægt að framkvæma ígildi aðfarar með vörslusviptingu án þess að sýslumaður - sem handhafi opinbers valds - veiti atbeina sinn að því - og þá væntanlega að undangengnum úrskurði dómara um beina aðfararheimild [viðbót í júní]. Slíka aðför er enda lögum samkvæmt unnt að bera undir dómara. Er neytendum, sem verða fyrir slíkum vörslusviptingum „án dóms og laga“ eða búast við slíku, ráðlagt að leita aðstoðar lögmanns eða jafnvel lögreglu - einkum í ljósi þeirrar óvissu sem er um réttmæti krafna samkvæmt framangreindu og í ljósi réttaróvissu sem er um lögmæti gengislána eins og áður hefur komið fram.

 

Óvissa um ýmsar fylgikröfur

Kjarni málsins er að óljóst er enn hvaða kröfur bílalánafyrirtækjanna standast gagnrýna skoðun - enda taka skuldarar því miður sjaldan til varna með því að mæta þegar þeim er stefnt í slíkum málum. Meðal þess sem í ljósi málsins kann að vera óljóst hvort skuldurum ber að greiða er:

• tryggingaiðgjöld,
• vörslusviptingarkostnaður,
• viðgerðakostnaður,
• stöðumælasektir
• mat á viðgerðarkostnaði.

Er vakin athygli á þessu í ljósi þess að í þessu máli féll SP-fjármögnun á 11. stundu frá hluta af dómkröfum sínum þegar skuldarinn tók til varna með aðstoð lögmanns, sbr. eftirfarandi umfjöllun í dóminum:

„Við munnlegan flutning málsins vegna frávísunarkröfu stefndu, lækkaði stefnandi kröfur sínar um 747.049 krónur, þar sem hann féll frá kröfum vegna tryggingar frá Sjóvá, vörslusviptingarkostnaðar, viðgerðarkostnaðar, stöðumælasektar og mats á viðgerðarkostnaði.“

Dönsk dómaframkvæmd bendir einnig til þess að óhóflegur frádráttur við verðmat á bifreið við uppgjör bílasamnings standist ekki eins og nánar kann að verða fjallað um síðar á vef talsmanns neytenda.

Bílalán en þó í íslenskum krónum

Dómurinn varðar að vísu ekki erlent lán - eins og skilja mátti af tilvísun í stefnu - en það var eitt af því sem dómarar gagnrýndu sem misvísandi er málinu var vísað frá vegna svonefndrar vanreifunar. Dómurinn kann að gefa tilefni til þess að mál er varða svokölluð bílalán - bæði gengisbundin, í erlendri mynt og í íslenskum krónum - verði endurmetin.

 

Rök héraðsdóms

Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi með svofelldum rökstuðningi:

„Af stefnu verður ráðið að stefnufjárhæðin í málinu sé eftirstöðvar samnings aðila sem og gjaldfallin leiga og kostnaður að frádregnu mati á umræddri bifreið.  Þá var í stefnu sagt að inni í þeirri fjárhæð væri tilgreindur kostnaður vegna bifreiðagjalda, trygginga frá Sjóvá, vörslusviptingar, viðgerðar, stöðumælasektar og mats á viðgerðarkostnaði.  Stefnandi féll síðan frá kröfum vegna hluta þessa kostnaðar við munnlegan málflutning um frávísunarkröfu.  Verður að fallast á það með stefnda að sundurliðun þessi sé bæði ruglingsleg og óljós, og með engu móti unnt reikna út hvernig þessar fjárhæðir eru fundnar út eða hvaða áhrif þær hafi á skuld stefndu.  Varð sundurliðun þessi á engan hátt skýrari við það að stefnandi lækkaði kröfur sínar.  Þá er ekki í stefnu að finna útskýringu eða sundurliðun á því hvernig gjaldfallin leiga er reiknuð út, við hvaða vísitölu er miðað eða hvað stefndu hafa greitt af samningsfjárhæðinni. Er því ekki ljóst hvernig stefnufjárhæðin er fundin.  Telst því málatilbúnaður stefnanda svo óljós og óskýr að hann fullnægir ekki kröfum e. liðar 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, til þess að efnisdómur verði lagður á málið.  Þegar allt framangreint er virt þykir stefnandi ekki hafa lagt málið upp með nægilega skýrum hætti og ekki lagt þann grundvöll að málinu, sem nauðsynlegur er til þess að efnisdómur verði á það lagður.  Þá þykir málatilbúnaður stefnanda vera mjög til þess fallinn að takmarka möguleika stefndu á að halda uppi vörnum í málinu.“

 

Viðbótarröksemdir Hæstaréttar

Rökstuðningur héraðsdómara var staðfestur með svohljóðandi forsendum Hæstaréttar:

„Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði er niðurstaða hans á því reist að málatilbúnaður sóknaraðila í stefnu hafi ekki uppfyllt kröfur e. liðar 1. mgr. 80 gr. laga nr. 91/1991. Sóknaraðili hefur nú freistað þess að skýra kröfur sínar frekar með því að leggja fram ný gögn fyrir Hæstarétt. Ákvæði 80. gr. laga nr. 91/1991 um efni stefnu eiga sér ekki síst þann tilgang að tryggja stefnda rétt til að kynna sér málatilbúnað stefnanda í því skyni að eiga þess sanngjarnan kost að verjast kröfum hans að því er alla þætti þeirra varðar. Það verður því ekki bætt úr annmörkum á reifun máls í stefnu með því að leggja fram gögn og skýringar á kröfugerð fyrir Hæstarétti í kærumáli vegna frávísunar máls frá héraði.“

• Prenta
• Senda

Heimilt er að birta merki talsmanns neytenda með fréttum af vef embættisins - www.tn.is - en óskað er eftir því að þeirrar heimildar sé getið.