20. apr. 2010

Dráttarvextir bornir saman við bætur til neytenda

Í nýlegri ræðu rakti talsmaður neytenda mismun á rétti kröfuhafa til skaðabóta annars vegar og hins vegar rétti neytenda til bóta vegna vanefnda. Einnig voru borin saman viðbrögð stjórnvalda við efnahagshamförum og náttúruhamförum - og lagðar til úrbætur.

Í ræðu sinni á Austurvelli sl. laugardag fjallaði talsmaður neytenda að beiðni „Alþingis götunnar,“ um dráttarvexti - og bar m.a. saman slíkar skaðabætur til kröfuhafa annars vegar og hins vegar bætur sem neytendur eiga rétt á samkvæmt lögum.

Einnig spurði talsmaður neytenda hvort viðbrögð stjórnvalda við bankahruni hefðu verið í samræmi við viðbrögð við náttúruhamförum - og minnti á að þáverandi forsætisráðherra hefði í ræðu sinni 6. október 2008 líkt tilefni neyðarlaganna við efnahagslegar hamfarir.

Svar talsmanns neytenda var að svo hefði verið - fyrir kerfið og kröfuhafa - en ekki fyrir neytendur.

Í ræðunni sagði um dráttarvexti og bætur til handa neytendum:

„Afar hagstæði réttindi og úrræði fyrir peningakröfuhafa

Hvað eru dráttarvextir? Þeir eru skaðabætur fyrir að kröfuhafi fær greitt of seint, dráttur verður á greiðslu.

1. Sá réttur kröfuhafans er ekki aðeins lögvarinn og reiknaður út af ríkisstofnun, Seðlabanka Íslands.
2. Réttur kröfuhafa til skaðabóta er í öðru lagi nánast ótvíræður og án sakar, ábyrgðin er hlutlæg sem kallað er í lögfræði.
3. Þá eru skaðabæturnar í þriðja lagi staðlaðar – óháð tjóni hverju sinni; kröfuhafi þarf ekki að sanna hvort hann hafi beðið tjón eða hversu mikið tjónið er – eins krafist er í skaðabótarétti.
4. Í fjórða lagi eru skaðabætur í formi dráttarvaxta vægast sagt háar – nú reyndar komnir niður í 16%.
5. Í fimmta lagi stendur tæknilegur bakhjarl bankanna, Reiknistofa bankanna – með aðsetur hjá Seðlabanka Íslands – sig í stykkinu við að ná fram þessum dráttarvöxtum en þess virðist ekki ávallt gætt hvenær krefja má fyrst um dráttarvexti.
6. Í sjötta lagi má auk dráttarvaxta krefja neytendur um nokkuð háan innheimtukostnað og enn er töluverð brotalöm í þeim reglum sem þó eru loks komnar.

 

Berum saman bótarétt kröfuhafa og neytenda

Líkjum þessu saman við rétt neytanda til bóta vegna galla á vöru eða þjónustu.

1. Sá réttur er að vísu oftast fyrir hendi en er ekki reiknaður út af ríkisstofnun; talsmanni neytenda er t.d. ekki heimilt að taka til meðferðar einstök ágreiningsmál – hann má aðeins kynna almennar reglur eins og hér er gert.
2. Í öðru lagi er skaðabótaréttur neytanda ekki í öllum tilvikum ótvíræður og án tillits til sakar kaupmannsins.
3. Í þriðja lagi eru skaðabætur til handa neytendum ekki staðlaðar; sanna þarf tjón hverju sinni og fjárhæð þess.
4. Í fjórða lagi má deila um hvort bæturnar bæti ávallt allt tjón neytenda eða teljist háar; í besta falli eru þær – eins og vera ber - fullar bætur.
5. Í fimmta lagi er engin stofnun sem sér um að koma þessum kröfum fram fyrir hönd neytenda með líkum hætti og Reiknistofa bankanna gerir fyrir þá.
6. Í sjötta lagi er vægast sagt erfitt – í raun a.m.k. – fyrir neytendur að krefja kaupmenn um þóknun fyrir ómak og kostnað við að ná fram rétti sínum."

Þrennar réttarfarsumbætur fyrir neytendur

Einnig fjallaði talsmaður neytenda í ræðu sinni um brýnar úrbætur til þess að jafna í raun stöðu neytenda:

„Ég held því að til viðbótar við traust eftirlitskerfi þurfi úrbætur á þeim úrræðum sem neytendum sjálfum eiga að standa til boða; sem dæmi nefni ég þrjú atriði sem ég hef látið mig varða og ítrekað rætt opinberlega sem brýn úrbótaatriði:

1. Hópmálsókn til handa neytendum og öðrum þar sem óraunhæft er að hver og einn höfði mál.
2. Flýtimeðferð brýnna neytendamála.
3. Smámálameðferð vegna smærri og einfaldari neytendamála.“

***

Lesa ræðuna í heild.

• Prenta
• Senda

Heimilt er að birta merki talsmanns neytenda með fréttum af vef embættisins - www.tn.is - en óskað er eftir því að þeirrar heimildar sé getið.