26. mar. 2010

Óska má bindandi álits ríkisskattstjóra ef fjármálaráðuneytið heldur fast við afstöðu sína

Ágreiningur fjármálaráðuneytis við talsmann neytenda, félagsmálaráðherra, ríkisskattstjóra o.fl. er ekki aðeins fræðilegur ágreiningur heldur getur hann skipt máli ef fjármálaráðuneytið vill skattleggja að hluta niðurfærslu skulda neytenda.

Óþarft ætti að vera fyrir fjármálaráðuneyti að deila á talsmann neytenda er hann sinnir lögbundnu hlutverki sínu því ljóst er af áréttingu ráðuneytisins frá í gær að sammæli er um að rétt sé að staðfesta með lögum að

„afskrift skulda einstaklinga verði ekki talin til skattskyldra tekna í ákveðnum tilvikum“

eða eins og talsmaður neytenda orðaði það í pistli sínum í fyrradag:

„Áréttað skal að aðeins er byggt á því að um sé að ræða um niðurfærslu skulda neytenda að hluta en ekki fulla eftirgjöf skulda; að mínu mati getur löggjafinn afmarkað hvað sé innan marka í því efni út frá framangreindum lagasjónarmiðum.“

Þetta hefði fjármálaáðuneyti getað sannreynt - enda hafði talsmaður neytenda samband við lögfræðinga ríkisskattstjóraembættis og fjármálaráðuneytis við ritun pistilsins eins og þar kemur fram. Þá er ekki rétt að halda því fram að skattframkvæmd styðji túlkun fjármálaráðuneytis; reyndir banka- og skattalögfræðingar hafa staðfest heimildir talsmanns neytenda fyrir hinu gagnstæða með tilvísun í lagaákvæði, úrskurði og langa skattframkvæmd.

Félagsmálaráðherra sammála talsmanni neytenda

Í svari sínu á Alþingi í gær tók félagsmálaráðherra undir lagaskilning talsmanns neytenda er hann sagði:

„[...] ríkisskattstjóri hefur sagt það með alveg skýrum hætti að lækkun lána að fjárhæð upphaflegs höfðustóls er heimil og er ekki skattskyld [...]“

Ekki hefur að vísu komið fram hvar ríkisskattstjóri hefur sagt þetta.

Fjármálaráðuneytið heldur hins vegar fast í þann lagaskilning sinn að með því væri löggjafinn að rýmka gildandi reglur - eða eins og eins og haft var eftir aðstoðarmanni fjármálaráðherra í Morgunblaðinu í fyrradag að

„[s]amkvæmt núgildandi tekjuskattslögum er skattstofn afskrifta 100%. - Indriði H. Þorláksson, aðstoðarmaður fjármálaráðherra, segir í samtali við Morgunblaðið að tillögur fjármálaráðherra um breyttan skattstofn afskrifta feli því í sér skattalækkun í reynd. - Indriði segir að afskrift feli í sér eignaauka, sem sé skattskyldur samkvæmt tekjuskattslögum sem nú eru í gildi. - Sjá nánari umfjöllun um þetta mál í Morgunblaðinu í dag.“

 

Raunhæfur ágreiningur

Ekki er aðeins um að ræða fræðilegan ágreining - þ.e. hvort að gildandi lögum er um að ræða

• skattskylda afskrift gildra skuldbindinga sem raunhæft er að innheimta eða
• skattfrjálsa niðurfærslu sökum skorts á greiðslugetu eða vegna þess að skuldbindingin er ólögmæt, háð forsendubresti eða öðrum annmörkum.

Stæðist afstaða aðstoðarmanns fjármálaráðherra um að um „[s]amkvæmt núgildandi tekjuskattslögum er skattstofn afskrifta 100%“ og ef fjármálaráðuneytið hefði rétt fyrir sér að væntanlegar lagabreytingar væru „til viðbótar við þau frávik sem þegar eru í lögum og rýmka þannig gildandi reglur“ gæti löggjafinn skattlagt hluta skuldaniðurfærslunnar eða sett mörk sem kæmu neytendum í koll; er þá hætt við að aðgerðir stjórnvalda næðu ekki þeim tilgangi sínum um að leiðrétta óraunhæfar eða óréttmætar skuldir. 

Brugðist við brotum gegn neytendum

Við því vildi talsmaður neytenda bregðast í samræmi við lögbundið hlutverk sitt um að kynna réttarreglur er varða neytendamál, leggja til úrbætur og bregðast við brotum gegn hagsmunum og réttindum neytenda. Eins og fram kom í pistli talsmanns neytenda í fyrradag væri það stjórnarskrárbrot ef niðurfærsla skulda, sem ekki er skattskyld að gildandi lögum, yrði skattlögð. Fram hjá þessari lögbundnu skyldu talsmanns neytenda verður ekki komist með ummælum um að

„alls óskyld stjórnvöld blandi sér í þann feril.“

Ljóst varðandi íbúðarlán

Hvað varðar íbúðarlán og önnur svipuð lán er ljóst að skattskylda er ekki fyrir hendi því til viðbótar lagaröksemdum í pistli talsmanns neytenda mætti í þeim tilvikum vitna í 12. gr.  laga um tekjuskatt þar sem segir í 1. og 2. mgr.:

„Söluhagnaður eigna telst mismunur á söluverði þeirra og stofnverði, að teknu tilliti til fenginna fyrninga og áður fengins söluhagnaðar eftir því sem nánar er ákveðið í 13.–27. gr.

Stofnverð eigna telst kostnaðarverð þeirra, þ.e. kaup- eða framleiðsluverð, ásamt kostnaði við endurbætur, breytingar eða endurbyggingu og sérhverjum öðrum kostnaði sem á eignirnar fellur, en að frádregnum óendurkræfum styrkjum, afsláttum, eftirgjöfum skulda og skaðabótum sem til falla í sambandi við kaup þeirra, framleiðslu, breytingar eða endurbætur. “

Þetta ákvæði er almennt og tekur til allra eigna samkvæmt orðalagi sínu. Af úrskurðum yfirskattanefndar má ráða að gerðar eru strangar kröfur til þess að til viðkomandi skuldar hafi verið stofnað vegna kaupa á tiltekinni eign. Ef hægt er að leiða í ljós að tilgangur lánsfjármögnunar hafi verið að fjármagna tiltekin kaup - sem oft er raunar tiltekið í lánsskjölum eða leiðir af útborgun lánsins sem jafnvel er ráðstafað beint til kaupa á eigninni - þá gildir ákvæðið fullum fetum. 

Samkvæmt 12. gr. laga um tekjuskatt ber þá að draga eftirgjöf skuldar frá stofnverði eignarinnar áður en hagræðið er fundið út. Hið raunverulega hagræði af ráðstöfuninni kemur síðan fram við sölu á eigninni.   

Til skýringar má taka eftirfarandi dæmi.

Kaupandi kaupir eign fyrir 100.000 kr. Hann fær lánað til kaupanna 70.000 kr. og leggur sjálfur fram 30.000 kr. Ef söluverð eignarinnar er 200.000 kr., telst söluhagnaður samkvæmt ákvæðinu mismunur á söluverði og stofnverði þ.e í þessu tilviki 200.000 – 100.000 = 100.000 kr. sem kæmi til skattlagningar. Ef lánið hefur hins vegar verið fellt niður áður eða í tengslum við sölu hlutanna verður í samræmi við fyrirmæli ákvæðisins að taka tillit til þess. Frá stofnverðinu verður þá að draga eins og segir berum orðum í ákvæðinu „eftirgjöf skulda“ sem í þessu tilviki er 70.000 kr. Söluhagnaðurinn er þá 200.000 – 30.000  = 170.000 kr. sem kemur til skattlagningar. Ef söluverðið er hins vegar lægra en stofnverðið og lægra en eiginfjárframlag kaupandans kemur ekki til neinnar skattlagningar samkvæmt ákvæðinu, enda ekki um söluhagnað að ræða heldur sölutap. Ef söluverð í ofangreindu dæmi er t.d. 20.000 kr., þá er um sölutap að ræða hvort sem veitt hefur verið eftirgjöf á láninu eða ekki og því kemur ekki til skattlagningar, samkvæmt beinum fyrirmælum 12. gr. skattalaga.  (Söluverð 20.000 – Stofnverð 30.000 (Upphaflegt stofnverð 100.000 en vegna eftirgjafar á 70.000 kr. skuld - fer það í 30.000)  = - 10.000 - enginn skattur).

Í raun felur 12. gr. ekki annað í sér en almenna skynsemi. Skattlagning á eftirgjöf skulda í þeim tilvikum þar sem öll fjárfestingin hefur tapast, er skattlagning á tjóni og fráleit út frá öllum skynsemisrökum.  Engar tekjur urðu til - sem hlýtur alltaf að vera grunnforsenda skattlagningar.

Til álita að óska bindandi álits ríkisskattstjóra

Haldi fjármálaráðuneytið fast við sinn lagaskilning og leggi til að hluti réttmætrar niðurfærslu eða raunhæfrar eftirgjafar skulda neytenda verði skattlagður telur talsmaður neytenda koma til álita að leita bindandi álits ríkisskattstjóra - enda er það  hann sem lögum samkvæmt fer með fyrirfram úrlausnarvald um deiluefnið en ekki fjármálaráðuneytið.

• Prenta
• Senda

Heimilt er að birta merki talsmanns neytenda með fréttum af vef embættisins - www.tn.is - en óskað er eftir því að þeirrar heimildar sé getið.