24. mar. 2010
Skuldaskattur í bága við stjórnarskrá
Að áliti talsmanns neytenda er hæpið að halda því fram að niðurfærsla skulda neytenda sé skattskyld samkvæmt gildandi lögum. Skattlagning færi því í bága við stjórnarskrá þar sem ekki sé um að ræða ívilnun eða „eignaauka“ - heldur staðfestingu á rétti neytenda.
Samkvæmt ítarlegri og rökstuddri umfjöllun í talhorninu í dag telur talsmaður neytenda líklegt
„að ekki sé lagastoð fyrir því að skattleggja niðurfærslu eða „afskriftir“ skulda neytenda sem stjórnvöld og fjármálastofnanir hafa ýmist þegar ákveðið eða áforma.“
Þar sem afturvirk skattlagning sé óheimil samkvæmt stjórnarskrá verði slík skattlagning heldur ekki ákveðin með lögum nú.
Tapaðar skuldir eða réttmæt niðurfærsla
Meðal röksemda talsmanns neytenda eru annars vegar hefðbundin skattaréttarleg sjónarmið um að eftirgjöf sannanlega tapaðra skulda sé almennt ekki talin skattskyld að lögum. Hins vegar byggir hann niðurstöðu sína á þeirri rökstuddu afstöðu að neytendur eigi lagalegan rétt á niðurfærslu reiknaðra skulda; þar vísar talsmaður neytenda til tillögu sinnar frá apríl í fyrra þar sem vitnað er ítarlega til fjölmargra lagasjónarmiða á borð við:
-
forsendubrest,
-
ósanngirnisreglu 36. gr. samningalaga,
-
önnur neytendasjónarmið,
-
bann við gengisbundnum lánum,
-
reglur um óréttmæta auðgun,
-
bótasjónarmið,
-
réttarfarsleg rök,
-
stjórnskipuleg rök,
-
staðreyndir og
-
sanngirnissjónarmið.
Meðal lagaröksemda tiltekur talsmaður neytenda að Alþingi hafi þegar fyrir ári síðan fallist á það með löggjöf að efnahagshrunið hafi falið í sér forsendubrest í skilningi 36. gr. samningalaga.
Aðeins hluti skulda færður niður
Í niðurlagi umfjöllunarinnar segir:
„Áréttað skal að aðeins er byggt á því að um sé að ræða um niðurfærslu skulda neytenda að hluta en ekki fulla eftirgjöf skulda; að mínu mati getur löggjafinn afmarkað hvað sé innan marka í því efni út frá framangreindum lagasjónarmiðum. Ráðherra er hins vegar ekki heimilt að skilgreina þessi mörk - eins og gerð er tilraun til í áðurnefndri reglugerð - enda segir í stjórnarskrá:
„Ekki má fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann.“
Mörkin á milli réttmætrar niðurfærslu og eiginlegrar (og þá eftir atvikum skattskyldrar) eftirgjafar skulda - sem vissulega eru nokkuð óljós - liggja þar sem skilur að staðfestingu á rétti neytanda og stofnun nýrra réttinda honum til handa. M.ö.o. mætti löggjafinn gjarnan setja mörkin svo að ljóst yrði að ekki væri um eiginlega afskrift að ræða. Ef réttmæt niðurfærsla á sér stað er að mínu mati ekki unnt að ræða um „eignaauka“ eins og lög um tekjuskatt gera ráð fyrir sem grundvelli skattskyldu.
Til þess að hnykkja á þessari niðurstöðu er hægt að spyrja hvort meintur eignaauki, sem í niðurfærslunni felst að mati stjórnvalda, sé verðmæti sem unnt væri að nota í viðskiptum - t.d. greiða laun með honum? Ef svarið er neikvætt er ekki um að ræða tekjur - hvorki í lagalegum skilningi né að almennum málskilningi.“
Til baka
Fréttasafn
Heimilt er að birta merki talsmanns neytenda með fréttum af vef embættisins - www.tn.is - en óskað er eftir því að þeirrar heimildar sé getið.