23. mar. 2010
Dómstólameðferð óhagkvæm í neytendamálum
Talsmaður neytenda kynnti nýverið óformlega hugmynd að lausn til þess að nýta kosti sáttamiðlunar umfram hefðbundna dómstólameðferð - sem væri óhagkvæm til lausnar sumra neytendamála.
Síðdegis á föstudag, 19. mars sl., fór fram svonefnt fyrirlestramaraþon við Háskólann í Reykjavík (HR). Einn þeirra sem fluttu 8 mínútna erindi var talsmaður neytenda, sem jafnframt er aðjúnkt við lagadeild HR. Í þessu stutta erindi var aðeins unnt að tæpa á öðrum valkostum á borð við kærunefndir sem vissulega eru fyrir hendi. Í lokini var hugmynd að lausn kynnt óformlega til umhugsunar.
Minnihluti mála leyst innan 18 mánaða
Í erindi sínu - Betri er mögur sátt en feitur dómur - fór talsmaður neytenda yfir kosti og galla sáttameðferðar umfram hefðbundna meðferð hjá dómstólum. Rifjaði hann upp athugun sína 2004 á málsmeðferðartíma hjá dómstólum þar sem fram kom m.a.
-
að innan við 5% dómsmála eru dæmd að efni til í Hæstarétti innan 12 mánaða frá því að stefna var birt í héraði og
-
að Hæstiréttur leysti úr innan við 50% slíkra mála innan 18 mánaða.
Jafnvel þegar deilt væri um fjárkröfu - sem er ekki alltaf hið raunverulega andlag deilu - hentar dómsmál illa að mati talsmanns neytenda vegna kostnaðar aðila við lögmannsaðstoð og kostnað þjóðfélagsins, svo og vegna þess langa tíma sem meðferð fyrir dómi tekur.
Helstu kostir sáttameðferðar
Meðal helstu kosta sáttameðferðar samkvæmt meistaraprófsritgerð fyrirlesara frá 2004 eru eftirfarandi:
-
Dregur úr kostnaði við langvinnar deilur.
-
Bætir samband deiluaðila.
-
Eykur ánægju með niðurstöðu.
-
Dregur úr endurtekningum á deilum.
Þröskuldurinn er samþykki gagnaðila
Benti talsmaður neytenda á að þó að sýslumenn byðu lögum samkvæmt upp á gjaldfrjálsa sáttameðferð væri helsti þröskuldurinn sá að gagnaðili þyrfti að samþykkja að reyna þá leið. Enda þótt slíkt samþykki feli ekki í sér áhættu er staðreynd að fá ef nokkur mál hafa komið til sáttamiðlunar hjá sýslumönnum þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir talsmanns neytenda og sýslumanna og ýmissa fagaðila til þess að kynna þennan valkost.
Hugmynd að lausn
Í því ljósi nefndi talsmaður neytenda í erindi sínu til umhugsunar eftirfarandi hugmynd að lausn:
- „Ef gagnaðili samþykkir ekki tilraun til sáttameðferðar hjá sýslumanni í deilu undir áfrýjunarmörkum (nú 648.482 kr.) sé heimilt að leggja málið með einföldum hætti fyrir dómara til úrlausnar eftir munnlega reifun beggja aðila án þess að atbeina lögmanns sé þörf.
- Slíka úrlausn megi endurupptaka til hefðbundinnar dómsmeðferðar eftir tilteknum reglum.“
Kostir og gallar dómsmeðferðar
Þó að dómstólameðferð henti að mati talsmanns neytenda illa fyrir mörg deilumál hefur meðferð fyrir dómi vissulega marga kosti - sem raktir voru lauslega í erindi talsmanns neytenda; dómsmeðferð væri vönduð, rökstudd, traust, óháð, byggð á lögum og endanleg - en oft of dýr, ómarkviss og seinfær leið fyrir smærri deilumál.
Auk þess væri markmið dómsmáls í raun of líkt markmiðum stríðs: að koma fram vilja annars deiluaðila gegn andstæðingi. Munurinn væri að vísu að í dómsmáli væru átökin háð með lögin að vopni en þar væri erfitt að líta til þess sem væri sameiginlegt með aðilum.
Til baka
Fréttasafn
Heimilt er að birta merki talsmanns neytenda með fréttum af vef embættisins - www.tn.is - en óskað er eftir því að þeirrar heimildar sé getið.