11. mar. 2010
Óvissa um gengislán líklega út árið 2010
Talsmaður neytenda býst ekki - að óbreyttu - við fordæmisgefandi efnisdómi frá Hæstarétti varðandi gengisbundin eða erlend lán fyrr en í fyrsta lagi undir lok ársins eða í lok árs 2010. Er mat hans byggt á nýlegum upplýsingum og reynslurökum um málsmeðferð fyrir Hæstarétti.
Talsmaður neytenda hefur leitað eftir og greint frá Hæstarétti upplýsingar og rætt þær við lögmenn og aðra hagsmunaaðila. Samkvæmt þeim upplýsingum má gera ráð fyrir að ekki verði að óbreyttu dæmt í álitamálum varðandi gengisbundin eða erlend lán fyrr en í fyrsta lagi undir lok árs 2010.
Þetta staðfestir mat talsmanns neytenda sem hann hefur kynnt opinberlega og víða undanfarið ár.
Ólíkir dómar
Tveir misvísandi dómar voru kveðnir upp
- annars vegar í desemberbyrjun og
- hins vegar um miðjan febrúar um
hvort slík gengisbundin eða erlend lán til neytenda og annarra stæðust. Þá var í fyrradag kveðinn upp frávísunarúrskurður í svipuðu máli - þar sem kröfum fyrirtækisins var vísað frá dómi án þess að tekin væri afstaða til þeirra. Nánar verður væntanlega fjallað um þann dóm síðar á þessum vettvangi.
Úrtak: 11,9 mánuðir að meðaltali frá héraði til Hæstaréttar
Við yfirferð á níu efnisdómum Hæstaréttar í einkamálum (þ.e. milli einkaaðila en ekki t.d. sakamál) sem kveðnir voru upp hinn 25. febrúar sl. kom eftirfarandi í ljós:
Tíminn sem leið frá því að dómur var upp kveðinn í héraði var frá 10 mánuðum og upp í 15 mánuði. Að meðaltali var tíminn 11,88 mánuðir en úrtakið er vissulega ekki stórt.
Er þá ekki tekin afstaða til þess hvort eða hvernig lögbundnir og hefðbundnir frestir eru nýttir af lögmönnum málsaðila.
Engin flýtimeðferð
Við mat á því hvort meðaltalið - um tæpt eitt ár á milli dóma hinna tveggja dómstiga - er raunhæft er rétt að hafa eftirfarandi í huga. Annars vegar er rétt að benda á að löggjafinn hefur ekki lögheimilað flýtimeðferð í slíkum málum - hvorki almennt né sértækt - og að handhöfum framkvæmdarvalds er það óheimilt samkvæmt V kafla stjórnarskrárinnar.
Hve langt er nú í hæstaréttardóm?
Hins vegar má að mati talsmanns neytenda líta til þessara þriggja atriða:
- Í fyrsta lagi ber að líta til þess að mál sem hér eru til umfjöllunar - lán í erlendri mynt eða gengisbundin lán - eru frekar einföld hvað varðar staðreyndir og kalla því ekki á flókna sönnunarfærslu. Á hinn bóginn mun önnur sönnunarfærsla en vettvangsganga óalgeng fyrir Hæstarétti. Styttir þetta því varla tímann mikið út frá meðaltalstölfræði. Þetta atriði er því væntanlega frekar hlutlaust - en hugsanlega eitthvað til styttingar - hvað líklegan málsmeðferðartíma varðar að mati embættisins.
- Í öðru lagi er hugsanlega félagslegur þrýstingur á lögmenn - jafnvel beggja aðila - að flýta málsmeðferð innan lögheimilla fresta sem áður voru nefndir. Þetta atriði kann að stytta nokkuð rauntíma í málum um gengisbundin eða erlend lán.
- Í þriðja lagi er líklegt að málafjöldi fyrir Hæstarétti hafi þegar vaxið. Í héraði hefur málafjöldi samkvæmt almennum upplýsingum aukist nokkuð. Líklegt er því að meðaltalstölur frá dómum uppkveðnum í héraði við lok árs 2008 og byrjun árs 2009 - eins og hér um ræðir - séu þegar nokkuð úreltar. Þessi staðreynd ýtir undir lengingu málsmeðferðar fram að endanlegum dómi Hæstaréttar.
Tveir fyrirvarar
Þessi spá talsmanns neytenda um málalyktir varðandi gengisbundin eða erlend lán undir eða í lok þessa árs er háð tveimur óvissuþáttum:
- Í fyrsta lagi er líklegt að í svo stóru hagsmunamáli verði jafnvel enn meira en ella um formleg deiluatriði og frávísanir, kærumál o.þ.h. deilumál af þeim sökum.
- Í öðru lagi er ekki útilokað - og eftir atvikum í samræmi við dómafordæmi Hæstaréttar á ýmsum sviðum - að ólíkir dómar verði hugsanlega að kveðnir upp eftir stöðu og jafnvel aðstöðu neytenda við eða eftir samningsgerð.
Hver er líklegur málsmeðferðartími?
Af ofangreindu má ráða eftirfarandi:
Fyrsta forsendan er hlutlaus eða nokkuð til styttingar að líkindum, önnur forsendan ýtir undir styttri málsmeðferð og sú þriðja frekar til lengingar. Fyrirvararnir tveir eru líklegir til þess að lengja bið eftir heildarniðurstöðu.
Ályktun talsmanns neytenda er því að í besta falli megi búast við 10 mánaða málsmeðferð í þeim málum sem dæmt hefur verið í. Sá tími - 10 mánuðir - er jafnframt sá stysti sem gerðist í þeim níu málum sem tekin voru af handahófi í úrtaki miðað við 25. febrúar sl. Aðeins eitt mál tók 10 mánuði frá dómi í héraði til hæstaréttardóms og algengasti tíminn var um 11 mánuðir.
Bið a.m.k. til ársloka
Það þýðir að í fyrsta lagi í byrjun október á yfirstandandi ári megi - að óbreyttu - búast við dómi Hæstaréttar í fyrra gengismálinu og í síðara málinu að líkindum í fyrsta lagi um miðjan desember.
***
Frekari upplýsingar veitir
Gísli Tryggvason í gsm 897 33 14.
Til baka
Fréttasafn
Heimilt er að birta merki talsmanns neytenda með fréttum af vef embættisins - www.tn.is - en óskað er eftir því að þeirrar heimildar sé getið.