3. mar. 2010

Þrjár færar leiðir til lausnar skuldavanda heimilanna

Á fundi hjá Hagsmunasamtökum heimilanna í byrjun vikunnar fór talsmaður neytenda yfir þær þrjár leiðir sem helst væru færar til úrlausnar réttaróvissu um gengisbundin lán og eftir atvikum önnur neytendalán.

Á fundi í fyrrakvöld, sem Hagsmunasamtök heimilanna boðuðu til, fór talsmaður neytenda yfir þær tillögur sem hann hefur sent frá sér og aðrar mögulegar leiðir til  málsmeðferðar til þess að leysa á heildrænan hátt skuldavanda heimilanna. Einnig voru mætt á fundinn fulltrúar þeirra fimm stjórnmálaflokka sem eiga fulltrúa á Alþingi.

Þrjá meginleiðir

Talsmaður neytenda fór lauslega yfir þær þrjár meginleiðir til málsmeðferðar til þess að finna lausn á skuldavanda heimilanna:

1. Stjórnskipaður gerðardómur. Í lok apríl 2009 sendi talsmaður neytenda forsætisráðherra ítarlega tillögu um að sett yrðu neyðarlög um eignarnám allra íbúðarveðlána og niðurfærslu þeirra eftir mati gerðardóms þar sem ólíkir hagsmunaðilar ættu hvorir sína tvo fulltrúa auk oddamanns frá Hæstarétti. Tillögunni var ekki svarað formlega.
2. Samningsbundinn gerðardómur. Er ekki barst svar frá ríkisstjórninni mæltist talsmaður neytenda til þess í lok ágúst 2009 við banka og aðra kröfuhafa að samið yrði um gerðardóm til þess að leysa á skjótan, samræmdan og heildstæðan hátt úr þeim réttarágreiningi sem upp er - og enn er óleystur - um lögmæti og réttmæti gengisbundinna lána, bæði íbúðarlána og annarra lána. Kröfuhafar svöruðu margir með rökstuddum hætti og töldu leiðina ýmist ekki eiga við um þá eða tímabæra í bili þar eð ríkisstjórnin væri að leita annarra leiða til lausnar á skuldavanda heimilanna.
3. Dómstólaleiðin. Þriðja færa leiðin er að almennir dómstólar leysi úr réttarágreiningi um lögmæti gengisbundinna lána og forsendubrest hvað varðar þau og önnur lán til neytenda. Sú leið er þegar hafin - bæði í sókn, þ.e. einstaka stefnur af hálfu  neytenda, og í vörn, þ.e. fjöldi mála þar sem lántakendur hafa tekið til varna. Héraðsdómur hefur nýverið dæmt gengisbundin lán ólögmæt en skömmu áður dæmdi sami dómstóll slík lán lögmæt. Auka þeir dómar því frekar á réttaróvissuna. Áréttaði talsmaður neytenda því þá skoðun sína, sem fram hefur komið áður opinberlega, að til þess að dómstólaleiðin væri fær - nær hálfu öðru ári eftir bankahrun - yrði að flýta fyrir heildrænni og bindandi lausn með því að setja afturvirk lög um

• hópmálsókn eða til vara
• flýtimeðferð.

Rakti talsmaður neytenda kosti og galla þessara mismunandi leiða við þær aðstæður sem nú væru uppi í byrjun mars 2010. Rætt var um að leggja fljótlega í samráði við aðra hagsmunaaðila mat á það hver af ofangreindum leiðum væri best við núverandi aðstæður - ef efnisleg lausn kæmi ekki fljótlega fram.

Gerðardómsleiðin enn fær

Á fundinum, sem boðaður var undir þeim formerkjum að ræða línur til þess að varna frekarar tjóni, var talsmaður neytenda spurður hvort tillögur hans um að gerðardómur tæki afstöðu til niðurfærslu skulda neytenda ættu enn við - m.a. í ljósi nýlegs dóms Héraðsdóms Reykjavíkur þar sem gengisbundin lán voru dæmd ólögmæt, þvert á fyrri dóm sama dómstóls. Taldi hann að svo væri þó að fyrri gerðardómstillagan væri líklega erfiðari en þegar hún var send í lok apríl í fyrra.

Ekki var rætt um lögbannsleiðina sem er að vissu leyti fljótleg leið til þess að koma málum til dómsúrlausnar; óvíst er hvort nokkur sýslumaður myndi treysta sér til þess að leggja lögbann við innheimtu gengisbundinna lána þegar kveðnir hafa verið upp slíkir misvísandi dómar um lögmæti þeirra.

Einnig rætt um efnislegar lausnir

Auk þess kynnti einn af fulltrúum Hagsmunasamtaka heimilanna efnislegar hugmyndir að lausn á skuldavanda heimilanna en þær hugmyndir eru enn ekki fullmótaðar eða opinberar.

• Prenta
• Senda

Heimilt er að birta merki talsmanns neytenda með fréttum af vef embættisins - www.tn.is - en óskað er eftir því að þeirrar heimildar sé getið.