30. des. 2009
Bankar eru bótaábyrgir gagnvart neytendum ef þeir innheimta ólögmæt gengislán
Bankar - og jafnvel æðstu stjórnendur þeirra - geta orðið bótaábyrgir gagnvart neytendum fari svo að Hæstiréttur fallist á að gengislán hafi verið ólögmæt eins og haldið hefur verið fram - en í nýlegum héraðsdómi var þó ekki fallist á þau rök. Sama á við ef fallist verður á rök um forsendubrest.
Eftir tvo mánuði, hinn 28. febrúar 2010, rennur út lögbundin framlenging á heimild til frestunar nauðungarsölu á fasteignum sem neytendur búa sjálfir í. Þá hefur nýverið lokið endurreisn bankanna þriggja sem hrundu í október 2008.
Tímamót í kjölfar endurreisnar banka
Í ljósi þessara tímasetninga og staðreynda vill talsmaður neytenda að gefnu tilefni benda á að bankar bera eins og aðrir kröfuhafar, sem krefjast fjárnáms, nauðungarsölu eða annarra fullnustugerða, lögum samkvæmt svonefnda hlutlæga ábyrgð á tjóni sem ólögmæt fullnustugerð hefur valdið. T.a.m. er kveðið á um hlutlæga ábyrgð kröfuhafa, fullnustubeiðanda, í lögum um aðför og í lögum um nauðungarsölu þar sem segir:
„Hafi gerðarbeiðandi krafist nauðungarsölu sem síðar er leitt í ljós að skilyrði skorti til ber honum að bæta allt tjón sem aðrir hafa beðið af þeim sökum.“
Bótaábyrgð óháð sök ef gengislán standast ekki
Þetta getur haft í för með sér að ef Hæstiréttur dæmir að lokum að gengistryggð lán séu ólögmæt - og jafnvel ef fallist verður á lagarök um forsendubrest - geta neytendur sem þolendur fullnustugerða á borð við nauðungarsölu krafist bóta fyrir fjártjón sem þeir hafa orðið fyrir. Verður þá ekki horft til þess hvort bankarnir eða stjórnendur þeirra máttu vita betur enda er svonefnd hlutlæg bótaábyrgð óháð sök sem er megingrundvöllur bótaábyrgðar að íslenskum rétti.
Hæpinn dómur Héraðsdóms Reykjavíkur
Héraðsdómur Reykjavíkur dæmdi nýverið að slíkar málsástæður ættu ekki við rök að styðjast en talsmaður neytenda hefur eftir athugun á dóminum komist að þeirri niðurstöðu að ólíklegt sé að Hæstiréttur staðfesti þann dóm, a.m.k. með vísan til þeirra röksemda sem þar er byggt á. Dómurinn er að mati talsmanns neytenda ekki nægilega vel rökstuddur og er allt eins líklegt að málið verði sent í héraðsdóm að nýju til nýrrar dómsálagningar.
Hugsanleg meðábyrgð stjórnenda
Ekki er útilokað að a.m.k. æðstu stjórnendur bankanna beri meðábyrgð á hugsanlegu tjóni neytenda ef til þess kæmi að Hæstiréttur dæmdi slík gengisbundin lán ólögmæt og jafnvel ef komist yrði að þeirri niðurstöðu að forsendubrestur teldist hafa orðið við gengisfall íslensku krónunnar á fyrri hluta árs 2008 og gengishrun í október 2008. Er þá litið til sanngirnismælikvarða 1. málsliðar 2. mgr., sbr. 1. mgr., 23. gr. skaðabótalaga þar sem rætt er um að líta skuli til „sakar og stöðu starfsmannsins og atvika að öðru leyti“ og „hagsmuna tjónþola“ en 24. gr. sömu laga getur einnig komið til álita til mildunar hugsanlegri meðábyrgð stjórnenda.
Til baka
Fréttasafn
Heimilt er að birta merki talsmanns neytenda með fréttum af vef embættisins - www.tn.is - en óskað er eftir því að þeirrar heimildar sé getið.