22. des. 2009

Á að halda við 30 ára björgunarhring fyrir krónulán eða eigum við að læra að synda?

Talsmaður neytenda hvetur til opinna fundarhalda um réttmæti verðtryggingar og vill fá prófaða þá kenningu að hún sé ekki aðeins afleiðing verðbólgu - heldur kunni sjálfkrafa verðtrygging neytendalána einnig að hluta til að vera orsök stöðugrar verðbólgu.

Sl. laugardagsmorgun, 19. desember, var talsmaður neytenda meðal gesta á fundi í viðskiptanefnd Alþingis þar sem fjallað var um frumvarp Eyglóar Harðardóttur og annarra þingmanna Framsóknarflokksins um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu. Þar er í stuttu máli lagt til 4%-þak á verðtryggingu sem yrði þá í fyrsta skipti takmörkuð síðan henni var komið á fyrir 30 árum. Fagnaði talsmaður neytenda frumvarpinu og taldi það betri nálgun en ýmsar aðrar við að draga úr verðtryggingu.

Þá minnti talsmaður neytenda á að í gildandi stjórnarsáttmála Samfylkingar og Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs (VG) - væri í fyrsta skipti rætt um að finna bæri leiðir hvernig - ekki hvort - draga mætti úr vægi verðtryggingar hérlendis.

 

Spurt um hvenær niðurstöðu sé að vænta

Formaður viðskiptanefndar, Lilja Mósesdóttir (VG), spurði ásamt fleirum fulltrúa Stjórnarráðsins um hvenær vænta mætti úttekta eða skýrslna sem Stjórnarráðið hefði í samræmi við stjórnarsáttmála falið Seðlabanka Íslands að vinna.

Auk talsmanns neytenda voru fulltrúar frá Hagsmunasamtökum heimilanna (HH) og Stjórnarráðinu á þessum fundi með fulltrúum í viðskiptanefnd Alþingis þar sem mættir voru fulltrúar úr flestum þingflokkum.

Hvatt til opinna fundahalda um verðtryggingu

Auk efnislegra ábendinga og röksemda lagði talsmaður neytenda, Gísli Tryggvason, til að viðskiptanefnd Alþingis tæki upp hugmynd hans um að halda opinn fund - þar sem hagsmunaaðilar myndu rökræða í beinni útsendingu um réttmæti verðtryggingar og möguleika til þess að takmarka hana eða afnema. Var þetta gert í ljósi fyrirmynda að utan og nýmælis frá liðnum vetri í ýmsum nefndum Alþingis enda var nefndarfólk og gestir á einu máli að um væri að ræða brýnt úrlausnarefni og þarfar og málefnalegar umræður sem ættu erindi við almenning.

Tillaga um 4%-þak á verðtryggingu og aðeins í undantekningartilvikum hjá ríkisaðilum

Í frumvarpinu segir í 1. og 2. gr.:

Lýsti talsmaður neytenda yfir stuðningi við þessa tillögu. Eina atriðið sem hann lýsti efasemdum um var skipan nefndar sem kveðið væri á um í 3. gr. frumvarpsins enda væri eðlilegra að sú nefnd væri skipuð að jöfnu málsvörum neytenda annars vegar og fulltrúum fjármagnseigenda hins vegar auk fulltrúa ríkisins.

Orsök eða bara afleiðing verðbólgu?

Meðal þess sem talsmaður neytenda, Gísli Tryggvason, áréttaði á fundinum var sú kenning hans - sem fleiri tóku undir og töldu rétt að sannreyna eða afsanna - að verðtrygging væri ekki aðeins lögvarin afleiðing verðbólgu. Taldi hann að verðtrygging kynni að vera meðorsök sífelldrar verðbólgu vegna þeirrar víxlverkunar sem felst í því 30 ára gamla kerfi sem ríkisstofnun, Hagstofa Íslands, sér um að reikna - ofan á nokkuð háa vexti sem formlegt samningsfrelsi er um.

 

Aukið sammæli um að sjálfvirkni verðtryggingar sé óheppileg

Tóku fleiri en talsmaður neytenda fram að sú sjálfvirkni sem fælist í lögvörðu kerfi verðtryggingar lánaskuldbindinga væri óheppileg. Fagnaði talsmaður neytenda því að fulltrúar Stjórnarráðsins, sem auk þess væru reyndir bankastarfsmenn, sæu fleiri hliðar á málinu nú varðandi það álitamál hvort réttmætt sé að neytendur bæru ekki aðeins stærri hluta áhættunnar af verðbólguþróun heldur alla áhættuna. Benti hann á að slíkt fyrirkomulag væri a.m.k. fátítt erlendis og í ósamræmi við almennar reglur neytendamarkaðsréttar þar sem áhættu af óvissum atburði (t.d. galla) er yfirleitt skipt með sanngjörnum hætti milli neytenda og fyrirtækja. Neytendur eru jafnaði taldir veikari aðilinn í samningssambandi við fyrirtæki. Þá kæmi að mati talsmanns neytenda til álita að kvarta til Eftirlitsstofnunar EFTA eða annarra til þess bærra aðila í því skyni að kanna hvort sjálfvirk tenging neytendalána við vísitölu neysluverðs stenst Evrópureglur um neytendavernd.

 

30 ára björgunarrhringur

Í frjálsum umræðum í lok fundar tók talsmaður neytenda undir þá líkingu fulltrúa HH að verðtrygging væri líkust fíkniefni - deyfði sársauka en fæli orsökina, með því að verð„bætur“ væru illsýnilegar þar sem þær legðust aftan á við höfuðstól en afborgun hækkaði minna. Þá tók hann einnig undir orðaval annars fulltrúa Stjórnarráðsins og fyrsta flutningsmanns frumvarpsins að verðtrygging væri „björgunarhringur“ og spurði hvort ekki væri frekar rétt að læra að synda!

Gagnleg skoðanaskipti og málefnalegar umræður áttu sér stað á fundinum en ekki er færi á að rekja þær frekar á þessum vettvangi.

• Prenta
• Senda

Heimilt er að birta merki talsmanns neytenda með fréttum af vef embættisins - www.tn.is - en óskað er eftir því að þeirrar heimildar sé getið.